ترخیص سه‌روزه کالا؛ هدف نخست ابرپروژه نوسازی گمرک - ویکی ساختمان -

به گزارش وبسایت ویکی ساختمان، وزارت امور اقتصادی و دارایی، طرح نوسازی نظام گمرکی کشور را به عنوان یکی از ابرپروژه‌های ملی معرفی و به سازمان‌های تابعه ابلاغ کرده است. این طرح قرار است با ترکیب مؤلفه‌های تحول دیجیتال، اصلاحات ساختاری و شفافیت داده‌ها، چهره‌ی گمرک ایران را تا پایان سال ۱۴۰۶ متحول کند.

گمرک در دهه‌های گذشته با وجود پیشرفت‌های مقطعی، همچنان درگیر فرآیندهای طولانی، کاغذبازی و نبود سامانه‌های منسجم بوده است. از اختلاف در ثبت اطلاعات واردات گرفته تا نیاز به مراجعه حضوری و استعلام‌های غیرهمزمان، همگی منجر به اتلاف منابع و کندی جریان تجارت شده‌اند. براساس برآوردهای وزارت اقتصاد، میانگین زمان ترخیص کالا در گمرک ایران بیش از ۱۰ روز است؛ رقمی که در کشورهای پیشرو منطقه مانند امارات یا ترکیه، کمتر از سه روز به ثبت رسیده است.

وزارت اقتصاد امیدوار است که با اجرای این طرح، میانگین زمان ترخیص کالا به سه روز کاهش یابد؛ هدفی که در صورت تحقق، می‌تواند سالانه میلیاردها تومان صرفه‌جویی غیرمستقیم در هزینه‌های انبارداری، لجستیک و توقف تولید ایجاد کند.

مطابق متن ابلاغیه وزیر اقتصاد، ابرپروژه نوسازی نظام گمرکی سه محور اصلی دارد:

1. **هوشمندسازی فرآیندها**: اتصال سامانه‌های گمرکی به بانک‌های اطلاعاتی مالیاتی، بانکی و لجستیکی.
2. **اصلاح ساختارها**: حذف رویه‌های تکراری که موجب بوروکراسی و طولانی شدن تشریفات می‌شود.
3. **افزایش شفافیت**: دیجیتالی‌سازی کامل زنجیره واردات و صادرات و مقابله با فساد اداری.

بر اساس این سند، قرار است «مسیر سبز تجارت» برای کالاهای کم‌ریسک راه‌اندازی شود تا تشریفات گمرکی کاملاً بدون مداخله‌ی انسانی انجام گیرد. همچنین، سیاست «یکپارچه‌سازی پنجره واحد تجارت فرامرزی» با هدف دسترسی فعالان اقتصادی به سامانه‌ای جامع و یکدست اجرایی خواهد شد.

یکی از دستاوردهای پیش‌بینی‌شده در طرح نوسازی، بهبود رتبه‌ی ایران در شاخص عملکرد لجستیک بانک جهانی است؛ شاخصی که در حال حاضر رتبه ایران در آن پایین‌تر از میانگین منطقه قرار دارد. وزارت اقتصاد معتقد است با تحقق اهداف این طرح، رتبه کشور حداقل ۳۰ پله بهبود خواهد یافت.

تحلیل کارشناسان نشان می‌دهد که ایران با اجرای چنین پروژه‌ای در حال پیروی از الگوی نوسازی گمرک سنگاپور و کره جنوبی است. این کشورها طی یک دهه گذشته با سرمایه‌گذاری گسترده در تسهیل تجارت و شفافیت داده‌ها، نقش گمرک را از «دروازه کنترل» به «دروازه تسهیل» تبدیل کرده‌اند.

برای اجرای موفق طرح، وزارت اقتصاد مجموعه‌ای از اقدامات عملی را آغاز کرده است، از جمله طراحی سامانه هوشمند ارزیابی ریسک محموله‌ها، افزایش پوشش فیبر نوری و تجهیزات الکترونیکی در پایانه‌های مرزی، آموزش نیروهای گمرکی، تربیت کارشناسان متخصص در حوزه داده و تجارت الکترونیک و اتصال سامانه گمرکی به شبکه ملی اطلاعات.

برنامه‌های این طرح شامل راه‌اندازی «مسیر سبز تجارت» برای کالاهای کم‌ریسک، سیاست «یکپارچه‌سازی پنجره واحد تجارت فرامرزی» و بهبود رتبه‌ی ایران در شاخص عملکرد لجستیک بانک جهانی است.

نوسازی زیرساخت‌ها؛ از ریل تا رایانه
برنامه‌های این طرح شامل راه‌اندازی «مسیر سبز تجارت» برای کالاهای کم‌ریسک، سیاست «یکپارچه‌سازی پنجره واحد تجارت فرامرزی» و بهبود رتبه‌ی ایران در شاخص عملکرد لجستیک بانک جهانی است.

پیامدهای اقتصادی اجرای طرح
تحلیل‌های اولیه نشان می‌دهد اجرای موفق این پروژه می‌تواند سه پیامد مهم در سطح کلان اقتصاد داشته باشد:

1. **افزایش بهره‌وری تجارت خارجی**: کاهش توقف کالاها در مبادی گمرکی، مستقیماً به کاهش هزینه تولید منجر می‌شود.
2. **