معمای توسعه در ایران از رؤیای ناتمام تا ضرورت بازآفرینی؛ نخستین انحراف - ویکی ساختمان -

به گزارش وبسایت ویکی ساختمان، بیش از یک قرن از زمانی که عباس‌میرزا، ولیعهد قاجار، با حیرت از ژوبر فرانسوی پرسید «چه کردید که شما پیش رفتید و ما عقب ماندیم؟» می‌گذرد. این پرسش، آغازگر تاریخی پرفراز و نشیب برای ملت ایران بود؛ تاریخی که می‌توان آن را «قرن بی‌قراری» نامید. در طول این قرن، ملت ایران در تلاش بوده تا در مسیر توسعه و پیشرفت قرار گیرد.

تاریخ معاصر ایران، روایتی دراماتیک از تلاش ملتی است که نمی‌خواهد در گذشته بماند، اما راه آینده را نیز هموار نمی‌بیند. از جنبش مشروطه که سودای نشاندن «قانون» بر تخت سلطنت را داشت، تا تکاپوهای نوسازی در ادوار بعدی که چهره شهرها را دگرگون کرد، همگی حلقه‌هایی از یک زنجیره واحد بوده‌اند: «تمنای توسعه». اما امروز، با گذشت بیش از یک قرن آزمون و خطا، پارادوکسی تلخ خودنمایی می‌کند.

ایران سرزمینی است با پتانسیل‌های «بالقوه» کم‌نظیر، اما در شاخص‌های «بالفعل» توسعه همچنان درگیر نوسانات فرساینده است. چارچوب توسعه ایرانی، درهم‌تنیده از عوامل مختلف است. در این گزارش، تلاش شده است تا چالش‌های تاریخی و ساختاری ایران در مسیر توسعه مورد بررسی قرار گیرد.

اقتصاد سیاسی نفت؛ مانع اصلی توسعه
یکی از بزرگترین چالش‌های ساختاری ایران، پدیده دولتی است که از منابع مستقل مالی به جز مالیات از جامعه برخوردار است. این وابستگی مالی، دولت را ناچار می‌کند تا به مردم پاسخگو باشد، رضایت آن‌ها را جلب کند و برای افزایش ثروت جامعه تلاش نماید. اما در ایران، درآمدهای نفتی دولت را از جیب مردم بی‌نیاز کرد.

این استقلال مالی، دو پیامد ویرانگر داشت. اول بی‌نیازی از پاسخگویی و دیگر تخریب تولید با تزریق دلارهای نفتی به اقتصاد، که باعث بیماری هلندی، سرکوب نرخ ارز و ارزان شدن واردات شد. نتیجه این رویکرد نامتوازن، ظهور وضعیتی ناموزون شد. ما دانشگاه‌های مدرن داریم، اما خروجی پژوهشی آن‌ها کمتر در حل مسائل بومی به کار می‌آید؛ خودروهای مدرن سوار می‌شویم، اما رفتار ترافیکی‌مان مبتنی بر تنازع بقاست.

فرآیند انباشت سرمایه و تجربه در ایران مدام قطع می‌شود. برای دستیابی به رشد اقتصادی مستمر که پیش‌نیاز رفاه عمومی و اقتدار ملی است، اقتصاد ایران نیازمند دسترسی کم‌هزینه و پایدار به بازارهای صادراتی، تکنولوژی روز و جذب سرمایه است. این فرصت‌ها، در دنیای درهم‌تنیده امروز، تنها با دیپلماسی اقتصادی و تعامل با اقتصاد بین‌الملل دست یافتنی هستند.

توسعه، رویایی است که اگر همه با هم بخواهیم، تعبیر خواهد شد
توسعه، تغییر در سیاست‌ها نیست؛ تغییر در عادت‌ها نیز هست. نمی‌توان تمام بار عقب‌ماندگی را به دوش دولت‌ها و استعمار انداخت و از نقش فرهنگ عمومی غافل شد. جامعه‌شناسان توسعه معتقدند که ویژگی‌های فرهنگی یک ملت، می‌تواند نقش کاتالیزور یا ترمز را در مسیر پیشرفت ایفا کند.

در ایران، برخی خلقیات تاریخی که شاید محصول قرن‌ها تجربه تلخ بوده است، امروز به موانعی جدی بدل شده‌اند. راه توسعه دشوار است، اما برای ملتی که قرن‌هاست در برابر طوفان‌ها ایستاده، ناممکن نیست. توسعه، رویایی است که اگر همه با هم بخواهیم، تعبیر خواهد شد.

منبع: وبسایت مهر نیوز