معماری جدید توسعه محلی؛ از سیاست‌های کلی تا اقدام عملی - ویکی ساختمان -

به گزارش وبسایت ویکی ساختمان، طرح ایجاد ستادهای توسعه منطقه‌ای در استان‌ها به‌عنوان یکی از برنامه‌های جدید وزارت اقتصاد در روزهای اخیر به‌طور گسترده مورد توجه قرار گرفته است. این طرح می‌تواند یکی از مهم‌ترین تحولات ساختاری در نظام برنامه‌ریزی کشور باشد.

هدف اصلی این طرح برقراری هماهنگی میان سیاست‌های توسعه با داده‌های واقعی، شناخت دقیق از ظرفیت‌های بومی و هماهنگی نهادی در سطح استان است. در این مدل، سیاست‌های توسعه بر اساس ظرفیت‌های اقتصادی و اجتماعی استان‌ها نوشته می‌شوند و نه بر اساس نسخۀ واحدی از مرکز.

در ایران، طی دهه‌های گذشته طرح‌های متعددی برای توسعه منطقه‌ای ارائه شده، اما اغلب آنها نتیجه مطلوبی نداشته‌اند. دلیل اصلی این ناکامی‌ها، ضعف هماهنگی، بروکراسی سنگین، نبود اختیارات کافی برای مدیریت‌های محلی و فاصله میان سیاستگذاری در پایتخت و واقعیت‌های محلی بوده است.

ستادهای توسعه منطقه‌ای قرار است این فاصله را کم کرده و مسیر تازه‌ای برای برنامه‌ریزی ایجاد کنند. این ستادها در هر استان شکل خواهند گرفت و به‌عنوان یک ساختار تحلیلی-اجرایی عمل می‌کنند. آنها باید ظرفیت‌های اقتصادی، زیرساختی، اجتماعی و فرهنگی استان را ارزیابی کرده و بر اساس آن مسیر توسعه را مشخص کنند.

این ستادها مأموریت خواهند داشت تا موانع بوروکراتیک، خلأهای سرمایه‌گذاری و ناهماهنگی‌های نهادی را شناسایی کنند و با هماهنگی دستگاه‌های استانی، روند اجرایی پروژه‌ها را سرعت بخشند.

طرح ستادهای توسعه منطقه‌ای یک پیام روشن دارد: توسعه باید از پایین به بالا طراحی شود. این مدل توسعه، هر استان را بر اساس ظرفیت‌های خودش برنامه می‌نویسد، اولویت‌گذاری می‌کند و منابع را تخصیص می‌دهد. این رویکرد می‌تواند نه‌تنها به افزایش کارآمدی منجر شود، بلکه به عدالت منطقه‌ای نیز کمک کند.

محمدهادی فاضلی کارشناس مرکز پژوهش‌های مجلس و پژوهشگر حوزه حکمرانی توسعه معتقد است که اگر ستادهای توسعه منطقه‌ای درست اجرا شوند، می‌توانند یک تغییر پارادایم در مدل توسعه ایران ایجاد کنند. او تاکید می‌کند که ظرفیت‌های اقتصادی استان‌ها با یکدیگر تفاوت‌های گسترده دارند و ستادهای توسعه می‌توانند این شکاف میان واقعیت و سیاستگذاری را کاهش دهند.

فاضلی همچنین به اهمیت نقش بخش خصوصی و شفافیت در توسعه اشاره می‌کند. او معتقد است که اگر استان‌ها اختیاری برای تصمیم‌گیری نداشته باشند، اگر سهمی از درآمدهای محلی به خود استان‌ها نرسد و اگر شفافیت وجود نداشته باشد، ستادها تبدیل به یک ساختمان اداری جدید می‌شوند، نه یک موتور محرک توسعه.

اجرای درست طرح ستادهای توسعه منطقه‌ای چند مزیت مهم خواهد داشت. نخست آن‌که این مدل باعث افزایش سرعت تصمیم‌گیری می‌شود. دومین مزیت، هماهنگی نهادی است. سومین مزیت، افزایش شفافیت است. چهارمین مزیت، تقویت نقش نخبگان و دانشگاه‌هاست. پنجمین مزیت، ایجاد فضای مناسب برای جذب سرمایه‌گذاری است.

نتیجه‌گیری: طرح ستادهای توسعه منطقه‌ای اگر به‌درستی طراحی و اجرا شود، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین اصلاحات ساختاری در مسیر توسعه ایران تبدیل شود. این طرح پاسخی است به دهه‌ها ناهماهنگی، تمرکزگرایی و توسعه نامتوازن.